عوارض زخم بستر چیست؟

متأسفانه هنوز خیلی از افراد نمی‌دانند که زخم بستر چه عواقب خطرناکی ممکن است داشته باشد. مخصوصاً اگر به‌صورت مزمن و درمان نشده باقی بماند!

• گسترش عفونت به استخوان و مفاصل: با از بین رفتن پوست و بافت‌های زیرجلدی، استخوان و مفاصل در معرض دید قرار گرفته و به‌راحتی درگیر عفونت می‌شوند. به این آسیب آرتروز سپتیک و استئومیلیت گفته می‌شود.
• سلولیت: یکی از عوارض شایع زخم بستر، سلولیت است. این عارضه که به‌صورت قرمزی و التهاب نواحی آسیب‌دیده خودش را نشان می‌دهد، ناشی از عفونت سلولی و بافت نرم هست.
• سرطان: شاید باور نکنید اما زخم بسترهای مزمن و طولانی مدت، می‌توانند به نوعی آسیب غیرقابل درمان سرطانی تبدیل شوند که نهایتاً به سرطان سلولی فلسی منجر می‌شود.
• سپسیس: این عارضه یعنی عفونت گسترده سیستمیک در بدن که بسیار خطرناک بوده و می‌تواند جان فرد را بگیرد. البته سپسیس خیلی شایع نیست و زمانی رخ می‌دهد که میکروارکانیسم‌ها و باکتری‌ها از زخم به خون راه پیدا کنند.
• درد مزمن و کاهش کیفیت زندگی: یکی از عوارضی که شاید برای خیلی‌ها مهم نباشد همین مورد هست. درصورتی‌که این دردها و اثراتی که زخم بستر برروی زندگی فرد دارد، بسیار می‌تواند آزاردهنده باشد.

بهترین راه درمان زخم بستر چیست؟

درمان زخم بستر یک فرآیند تخصصی هست که به وضعیت زخم و شرایط بیمار بستگی دارد. روش‌ها و ابزارهای مختلفی وجود دارد که باتوجه به وسعت و مرحله زخم استفاده می‌شود. به‌طورکلی در درمان زخم فشاری ما به دنبال اهدافی از جمله درمان عفونت زخم و پیشگیری از آن، برداشتن فشار از ناحیه آسیب‌دیده، تمیزکردن بستر زخم و حذف بافت‌های مرده، کمک به بهبود وضعیت گردش خون و تغذیه بیمار، درنهایت حمایت از بافت سالم جهت رشد و ترمیم زخم هستیم.

طبیعتاً زخم‌های مختلف نیازهای متفاوتی هم ممکن است داشته باشند که به همین دلیل از تکنیک‌ها و محصولات مناسب استفاده می‌شود. مهم‌ترین اقدامات در فرآیند درمان زخم بستر شامل موارد زیر هست:

۱. ارزیابی زخم

اولین قدم در درمان هر زخمی ارزیابی کامل و دقیق آن و همچنین حال عمومی بیمار است. این نکته در زخم‌های فشاری نیز مهم هست چون که بدون معاینه اصولی در همان ابتدای کار نه تنها مسیر درمان به‌درستی پیش نخواهد رفت، بلکه ممکن است وضعیت زخم بدتر هم بشود. نمونه این آسیب‌ها را در بیمارانی مشاهده می‌کنیم که به افراد نامعتبر یا روش‌های غیرعلمی برای درمان زخم خود اعتماد می‌کنند.

به‌طورخلاصه برای داشتن یک شناخت اولیه دقیق، به بررسی موارد زیر نیاز داریم تا بتوانیم بر اساس آن‌ها، مراحل بعدی درمان زخم بستر را مشخص کنیم:

• شناسایی و رفع علت اصلی زخم (مثلاً عدم تحرک یا وجود فشار زیاد در یک ناحیه)
• بررسی نیروها و عواملی که خطر بروز زخم را افزایش می‌دهند (مثلاً مصرف سیگار، سوءتغذیه و…)
• معاینه دقیق زخم از نظر محل قرارگیری، ابعاد، عمق، وضعیت بافت بستر زخم، وجود علائم عفونت و…
• ارزیابی سابقه پزشکی، دارویی و بیماری‌های همراه فرد
• در نظرگرفتن سبک‌زندگی، وضعیت شغلی و اقتصادی فرد

۲. کنترل ریسک فاکتورها و عوامل زمینه‌ای

همان‌طورکه در بالا اشاره شد، یکی از اقدامات مهم در ترمیم زخم بستر، کنترل همه عواملی هست که وضعیت زخم را بدتر می‌کنند. پس باید اول از همه عوامل کمک‌کننده یا مضر رو خوب بشناسیم. فقط با رعایت چند تا نکته ساده می‌توانید از تمامی زخم‌ها جلوگیری کنید. همچنین بدون کنترل این عوامل، درمان زخم بستر شاید غیرممکن باشد. یکی از اهداف ما در کلینیک «زخم کات» ارائه همین آموزش‌های رایگان به مراجعین و همراهان آن‌هاست تا فرایند ترمیم زخم به‌سرعت انجام شود. کمی جلوتر مهم‌ترین نکات مربوط به کنترل یا پیشگیری از زخم بستر را با هم بررسی خواهیم کرد.

۳. کاهش نیروهای مخرب مانند نیرو‌های فشاری، برشی و اصطکاک

همان‌طورکه می‌دانید زخم بستر معمولاً در اثر همین نیرو‌ها به ویژه فشار مستمر در یک ناحیه ایجاد می‌شود. بنابراین بدون حذف و کنترل این نیروها درمان زخم اتفاق نمی‌افتد، چون خون‌رسانی بافتی انجام نمی‌شود. ابزارها و روش‌های مختلفی برای کاهش یا توزیع مناسب فشار در بیمارانی که روی تخت یا ویلچر هستند، وجود دارد. برای مثال تغییر وضعیت (حالت خوابیدن بیمار) و همچنین استفاده از تشک مواج از مهم‌ترین اقدامات لازم جهت تسریع روند درمان زخم فشاری هستند.