درمان زخم دیابتی
میدانستید بیش از ۱۵ درصد از دیابتیها در طول زندگی، دچار زخم پای دیابتی خواهند شد و از این تعداد حدود ۱۵ الی ۲۵ درصد در اثر همین زخم دیابتی دچار قطع عضو میشوند! این درحالی است که با دیدن آموزش پیشگیری درست و درمان اصولی بهموقع میتوان این آمارها را به میزان زیادی کاهش داد؛ ولی خیلی از افراد هنوز آگاهی ندارند.
زخم پای دیابتی یکی از عوارض جدی دیابت و قندخون کنترل نشده است که امروزه با افزایش تعداد مبتلایان به این بیماری، در حال گسترش است. از طرفی احتمال آسیب مجدد و ایجاد زخمهای مزمن مکرر در افرادی که سابقه زخم دیابتی داشتهاند بسیار بالاست. عوارض زخم پای دیابتی میتواند بسیار دردناک و جبرانناپذیر باشد و کیفیت زندگی افراد را تحت تاثیر قرار دهد.
در این مقاله میخواهیم با انواع زخمهای دیابتی و عوامل موثر در ایجاد زخم پای دیابتی آشنا شویم. همچنین نشانههای اولیه زخم دیابتی، روشهای درمان زخم پای دیابتی و پیشگیری از آن را بررسی خواهیم کرد. درمان زخم دیابتی در اراک با تیم تخصصی زخم کات دیگر سخت نخواهد بود. با ما همراه باشید تا به شما کمک کنیم از شر زخمهای مزمن دیابتی راحت شوید.
زخم پای دیابتی چیست؟
خیلی از بیمارانی که به کلینیک مراجعه میکنند از ما میپرسند که این زخمهای دیابتی اصلاً چطور بهوجود میآیند؟ خب باید بگیم که دیابت از دو طریق باعث این مشکلات میشود.
اول اینکه خود دیابت و قندخون بالا در طولانی مدت باعث آسیبهای مختلفی به سیستم عروقی و سیستم اعصاب محیطی به ویژه در پاها میشود که در کنار سایر عوامل احتمال بروز انواع «زخمهای دیابتی داخلی» را افزایش میدهد. برای مثال افراد زیادی هستند که بهخاطر عدم تعادل قندخون، هر چند وقت یکبار در پاهای خود تاول میزنند یا کسانی که بهخاطر کاهش توان حسی در پاها متوجه فشار کفش یا جسم خارجی نمیشوند و با پینه یا زخمهای عفونی دیابتی پیش ما میآیند.
دومین اثری که دیابت روی این موضوع دارد، ایجاد «زخمهای دیابتی خارجی» هست. یعنی این که اگر فرد دیابتی به هردلیلی دچار زخمهای معمول شود مانند سایر افراد (مثلاً سوختگی، عمل جراحی، حادثه یا خراش پوستی و…)؛ چون دچار نوروپاتی محیطی و اختلال عملکرد عروق در اندام تحتانی هست، فرآیند ترمیم زخم آن به احتمال زیاد با چالش روبرو خواهد شد. همچنین دیابت میتواند سیستمایمنی بدن را ضعیف کرده و موجب تأخیر در بهبودی زخمهای دیابتی و عفونیشدن آنها شود.
انواع زخم دیابتی
انواع زخم پای دیابتی را براساس علت ایجاد و پاتوفیزیولوژی، بهطور کلی میتوان به سه دسته تقسیم کرد. شناخت دقیق نوع زخم، نقش اساسی در انتخاب روش درمانی دارد.
۱. زخم نوروپاتیک
زخمهای نوروپاتیک دیابتی همانطورکه از اسمشان پیداست، ناشی از آسیب اعصاب محیطی در پاهای فرد دیابتی هستند. این آسیب عصبی، عامل بخش عمده زخمهای دیابتی بوده و پیشگیری از بروز این اختلال که به «نوروپاتی دیابتی» هم معروف هست خیلی اهمیت دارد. بسته به نوع اعصاب آسیب دیده که میتواند از نوع حسی، حرکتی یا خودکار باشد، علائم مختلف خواهد بود. دردهای غیرعادی، بیحسی، گزگز و مورمور شدن، داغی پا هنگام خواب، عدم احساس اجسامی که با پا در تماس هستند و نهایتاً دفورمیتی و تغییر شکل در پاها از جمله علائم مهم نوروپاتی هستند.
۲. زخم ایسکمیک (شریانی)
یکی دیگر از آسیبهایی که دیابت و قندخون کنترل نشده در پاهای شما ایجاد میکند، آسیب به شریانهای کوچکی هست که وظیفه خونرسانی به اندام تحتانی را دارند. اختلال در عملکرد عروقی باعث کاهش تغذیه و اکسیژن رسانی بافت و اعصاب پا میشود که بسیار خطرناک است. زخم دیابتی شریانی شیوع کمتری دارد ولی درمان آن سختتر است؛ چرا که بدون بهبود وضعیت گردش خون در پاها زخم خوب نمیشود. دردهایی که با فعالیت تشدید میشود، تغییر رنگ پوست، نازک و پیازی شدن پوست، ریزش موهای پا، ناخنهای تغییر شکل یافته و ضخیم، ضعیف شدن نبضهای محیطی از جمله علائم مشکلات ایسکمیک هستند.
۳. زخم نوروایسکمیک (ترکیبی)
در برخی از بیماران مبتلا به زخمهای دیابتی بعد از معاینات اولیه، مشخص میشود که علت بروز آنها آسیبهای عروقی و عصبی بهصورت همزمان بوده است. مدیریت چنین زخمهایی نیاز به کنترل عوامل زمینهای موثر در زخم دارد. زخم نوروایسکمیک پای دیابتی، ریسک عفونت و گسترش با سرعت بالا را دارد. به همین خاطر باید بهسرعت درمان آن آغاز شود.
علت ایجاد زخم پای دیابتی چیست؟
تا اینجا تقریباً بخش عمده علل زمینهای موثر بر زخمهای دیابتی را بررسی کردیم. عوامل متعدد و پیچیدهای در بروز زخم پای دیابتی نقش دارند که آگاهی از آنها برای هر فرد دیابتی بسیار اهمیت دارد. در ادامه به مهمترین عوامل خطر ایجاد زخم دیابتی میپردازیم:
- عدم کنترل منظم قندخون
- فشار و ضربههای مکرر به یک ناحیه (مثلاً ناشی از کفش نامناسب)
- آسیب اعصاب محیطی و نوروپاتی دیابتی
- گردش خون ضعیف در پاها
- وجود دفورمیتی یا تغییرشکل در پاها
- داشتن سابقه زخم دیابتی یا آسیب قبلی در پاها
- سن بالا، خواب ناکافی و استرس مزمن
- فشارخون و چربیخون بالا
- مصرف سیگار و دخانیات
- و عوامل فردی مانند ناتوانی در مراقبت پاها (مثلاً دید ضعیف، نبود آگاهی یا عدم معاینه و مراقبت روزانه پاها)
زخم دیابتی در چه نواحی بهوجود میآید؟
یکی از نکاتی که هر دیابتی باید بداند این هست که زخمهای دیابتی معمولاً در چه نقاطی از بدن بوجود میآید!؟ همانطورکه میدانید اندام تحتانی و پاها در افراد دیابتی بیش از هر جای دیگری در معرض خطر هستند. مکانهای شایع زخم دیابتی در پا شامل موارد زیر هست:
- زخم دیابتی پاشنه پا: ناحیه پاشنه پا بهخاطر وجود فشار زیاد و مداوم یکی از مناطق شایع هست. خشکی و ترک خوردن این قسمت یکی دیگر از دلایل آسیبپذیرشدن آن هست.
- زخم دیابتی کف پا: یکی دیگر از نواحی شایع زخمهای دیابتی، کف پا به ویژه در قسمت پنجه یا همان سینه پا هست که در امتداد انگشتان قرار گرفته است. این قسمت به ناحیه پلانتار معروف هست و بهخاطر تحمل فشار زیاد هنگام راهرفتن مستعد زخمهای دیابتی هست.
- زخم دیابتی انگشتان پا: انگشتان پا بهخاطر این که به همدیگر میچسبند و در معرض آلودگی، رطوبت و اصطکاک هستند بسیار آسیبپذیرند. دفورمیتی انگشتان، بد شکلی ناخنهای پا، استفاده از کفش نامناسب و… همگی احتمال زخمهای مزمن و عفونی در انگشتان را بالا میبرند.
- برجستگیهای استخوانی: معمولاً در مناطقی که پوست نازکتر است مانند مچ پا یا قسمتهایی از ساق پا احتمال بروز زخم دیابتی وجود دارد. البته زخمهای ناحیه ساق پا اکثراً ناشی از مشکلات وریدی هستند.
آیا زخم دیابتی در مکانهایی غیر از پا هم بوجود میآید؟
درست هست که اکثرا افراد دیابتی از ناحیه پا دچار مشکل میشوند ولی این زخمهای مزمن در هر جایی از بدن ممکن است ایجاد شوند. قبلاً هم گفتیم که افرادی که دیابت مزمن دارند هر زخمی که در بدنشان بهوجود بیاید (حالا با هر علتی)، بهخاطر ضعف در خونرسانی، سیستم عصبی محیطی و سیستم ایمنی، در معرض اختلال در ترمیم زخم و عفونتهای مزمن خواهند بود. مثلاً قسمتهایی که زیر استخوان بوده و پوست نازک دارد مانند آرنج، محل تزریقهای مکرر انسولین، محل بخیه جراحیها، سوختگیها، زخمهای ناشی از آسیب یا ضربه و… در معرض خطر هستند.
زخم دیابتی از کجا شروع میشود؟
یکی از سوالات مهمی که اکثر افراد دیابتی از ما میپرسند این هست که مراحل ابتدایی زخم پای دیابتی چیست؟ از کجا بفهمیم که زخم دارد بهوجود میآید؟ زخمهای دیابتی اغلب ممکن است با علائمی ساده آغاز شود، اما تشخیص بهموقع آن بسیار حیاتی و کمککننده هست. باید در معاینات روزانه، پاهای خود را از نظر علائم زیر بررسی کنید:
- تغییر رنگ پوست (قرمز، کبود یا سیاه)
- ترشح مایعات یا بوی بد
- تورم و گرما
- ایجاد پینه (کالوس) یا ترکخوردگی در پا
- ایجاد تاول در پا
- درد یا بیحسی غیرمعمول (نوروپاتی ممکن است درد را حذف کند و شما باید حواستان به این نکته باشد)
بهطورکلی هرگونه آسیب به یکپارچگی پوست و بازشدن حتی جزئی آن میتواند خطرناک باشد و پتانسیل تبدیلشدن به یک زخم عفونی دیابتی را دارد.
درمان زخم دیابتی چگونه انجام میشود؟
درمان زخم دیابتی یک فرآیند پیچیده و دارای مراحل و روشهای متعدد هست که باتوجه به وضعیت زخم انجام میشود. اهداف کلی که درمانگر زخم دیابتی دنبال میکند شامل پیشگیری از عفونت زخم یا درمان آن، برداشتن فشار از ناحیه آسیبدیده، تمیزکردن بستر زخم و حذف بافتهای مرده، کمک به بهبود وضعیت گردش خون و درنهایت حمایت از بافت سالم جهت رشد و بستهشدن زخم است. بدون شک زخمهای مختلف نیازهای تخصصی و متفاوتی ممکن است داشته باشند که به همین منظور از ابزارها و محصولات خاصی استفاده میشود.
۱. ارزیابی زخم
اولین قدم در درمان زخمهای دیابتی ارزیابی کامل و دقیق زخم و همچنین وضعیت عمومی بیمار است. بدون بررسی اصولی در ابتدای کار نه تنها مسیر درمان بهدرستی پیش نخواهد رفت، بلکه ممکن است وضعیت زخم بدتر هم بشود. یکی از این موارد مهم شناسایی و رفع علت اصلی زخم است که باید قبل از هر کاری انجام شود. برای مثال زخمی که بهعلت فشار در ناحیه کف پا ایجاد شده تا زمانی که آفلود انجام نشود درمان نخواهد شد. از دیگر موارد میتوان به معاینه دقیق زخم از نظر ظاهری و علائم همراه، بررسی وضعیت عروقی و عصبی اندام، ارزیابی سابقه پزشکی و دارویی فرد، الگوی زندگی و… اشاره کرد.
۲. کنترل ریسک فاکتورها و عوامل زمینهای
همانطورکه در بالا اشاره شد، رفع عوامل کمککننده در بروز زخم و کنترل تمامی فاکتورهای موثر در ترمیم زخم بسیار حیاتی هست. رعایت یکسری نکات ساده میتواند سرعت ترمیم زخم را افزایش دهد و حتی از بروز زخمهای بعدی جلوگیری کند. مواردی مثل کنترل دقیق قندخون، پایین نگهداشتن چربی و فشارخون، ترک دخانیات و سیگار، کاهش استرس، انجام تمرینات پا برای کاهش نوروپاتی، بهبود وضعیت خونرسانی اندام تحتانی، مدیریت و بهبود وضعیت تغذیه در روز از جمله نکات مهمی هستند که برای هر فرد دیابتی ضروری هست.
۳. کاهش فشار روی زخم (Off-loading)
اغلب درمان زخم پای دیابتی به برداشتن فشار نیاز دارد که به آن «آفلودکردن» میگویند. ابزارهای مختلفی برای این کار وجود دارد که با توجه به محل زخم و توان مالی بیمار تعیین میشود. برای مثال استفاده از روشهایی مانند Total Contact Casting(TCC) که وزن را از کف پا به ساق منتقل میکند یا کفشهای مخصوص آفلود، نرخ بهبود و سرعت آن را بسیار افزایش میدهد. البته روشهای سادهتر مانند استفاده از ویبرل هم وجود دارد.
۴. پاکسازی و دبریدمان زخم (برداشتن بافت مرده)
حذف بافتهای مرده و آسیبدیده (مانند بافتهای اسلاف یا نکروز) از بستر زخم برای بهبودی آن ضروری هست. از آنجایی که بافتهای مرده مکان خوبی برای تجمع و رشد انواع باکتریها هستند، باقیماندن آنها در بستر زخم منشأ عفونتهای مقاوم خواهد شد. دبریدمان زخم یک فرآیند تخصصی با روشهای مختلف (مانند جراحی، اتولایتیک، آنزیماتیک، مکانیکی، لارودرمانی) است که با توجه به نوع بافت نکروز و وضعیت زخم انجام میشود.
بهمنظور پاکسازی زخم هم باید بهطور مرتب با هر بار تعویض پانسمان، بستر زخم با محلول مناسب شستشو داده شود. شستشوی موثر، با کاهش بار میکروبی زخم نقش مهمی در کنترل عفونت دارد.
۵. پانسمانهای نوین و پیشرفته
با ورود پانسمانهای نوین به دنیای درمان، تحول عجیبی در فرآیند و سرعت ترمیم انواع زخمهای حاد و مزمن از جمله زخم پای دیابتی بهوجود آمد. محصولاتی که روزبهروز پیشرفتهتر و کارآمدتر میشوند. این که استفاده از پانسمانهای نوین چه تفاوتی با پانسمانهای معمولی دارد و کاربردها و مزایای این محصولات نوین چه هست، بسیار مفصل بوده که در مقاله آشنایی با پانسمانهای نوین به آن پرداختهایم. فقط این را بدانید که این پانسمانها با ایجاد محیطی ایدهآل برای ترمیم زخم دیابتی ، کنترل ترشحات و عفونت در زخم، محافظت از زخم و راحتی بیمار، نقش کلیدی در درمان دارند.
۶. کمک گرفتن از ابزارهای پیشرفته (درصورت نیاز)
گاهی اوقات به هردلیلی فرآیند ترمیم زخم توقف خورده یا سرعت لازم را ندارد؛ در این شرایط میتوان از دستگاههای خاصی استفاده کرد. البته این ابزارها نه فقط در زخمهای مقاوم به درمان، بلکه در تمامی زخمها قابل استفاده است و در مراحل مختلف درمان و با توجه به نیاز زخم از آنها برای تسریع روند درمان و همچنین کاهش عوارض استفاده میشود. از مهمترین این روشها و تکنیکهای درمانی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بهبودی زخم دیابتی با فشار منفی یا وکیوم تراپی ((NPWT
- درمان کامل زخم دیابتی با اوزون تراپی
- درمان زخم پای دیابتی با لیزرتراپی و نوردرمانی (فتوتراپی)
- درمان قطعی زخم دیابتی با پی آر پی (prp) و فاکتورهای رشد
- درمان زخم پای دیابتی با پلاسمای سرد
- درمان قطعی زخم پای دیابتی با سلولهای بنیادی
۷. کنترل عفونت در زخم دیابتی
بدون کنترل و مهار عفونت زخم پای دیابتی، درمان آن غیرممکن است. در معاینه اولیه و هم در جلسات بعدی مراجعه باید زخم به طور کامل از نظر وجود علائم عفونت بررسی شود. درصورتلزوم باید کشت از زخم ارسال شود تا نوع آلودگی مشخص شود. درمانهای دارویی با تجویز پزشک متخصص آغاز میشود. براساس وضعیت زخم و بیمار، آنتیبیوتیکها به دو شکل خوراکی و تزریقی دردسترس هستند. در کنار آن باید از پانسمانهای آنتیمیکروبیال استفاده کرد تا عفونت موضعی کنترل شود.
پیشگیری از زخم پای دیابتی
علیرغم سخت بودن درمان زخمهای دیابتی، پیشگیری از آنها ساده است. برای جلوگیری از بروز یا بازگشت مجدد زخم پای دیابتی کافیست که یک روتین و برنامه مراقبتی برای خودتان داشته باشید تا درگیر دردسرها و هزینههای درمان زخم نشوید. موارد زیر را روی یک کاغذ نوشته و هر روز آن را مرور کنید. البته نکات مراقبتی بسیار زیاد هستند که در مقالات دیگر بهطور اختصاصی آنها را آموزش دادهایم.
- کنترل دقیق قندخون
- معاینه روزانهی پاها از نظر تغییرات غیرعادی یا وجود زخم
- استفاده از کفش مناسب دیابتی
- پوشیدن جوراب مخصوص دیابتی برای کاهش اصطکاک و آسیب کف پا
- شستشوی روزانه با شامپو بچه و تمیز نگه داشتن پاها
- خشککردن پاها بهخصوص لایانگشتان (چرا که در معرض تجمع آلودگیهای قارچی و میکروبی هستند)
- هر شب قبل از خواب قسمتهایی از پا که ترک خورده، با پماد چرب کنید (لایانگشتان را چرب نکنید)
- کوتاه کردن ناخنها با روش درست و کمکگرفتن از دیگران درصورتنیاز
- اجتناب از پا برهنه راهرفتن حتی در داخل خانه
- انجام منظم تمرینات منظم پاها برای کاهش آسیبهای عصبی و نوروپاتی دیابتی
- داشتن ورزش و فعالیتبدنی برای بهبود گردشخون و توان عضلانی
- کاهش عوامل خطر مانند مصرف سیگار، اضافه وزن، فشارخون یا کلسترول بالا…
درمان زخم دیابتی در اراک
درمان زخمهای دیابتی نیازمند تخصص و مهارت کافی در این زمینه و همچنین حوزههای مرتبط با آن است. چرا که این زخمها معمولاً چندوجهی بوده و برای درمان به یک رویکرد ترکیبی نیاز دارند. ما هر هفته تعداد زیادی از عزیزانی رو مشاهده میکنیم که با زخم دیابتی به کلینیک زخم کات مراجعه میکنند و زخمشان با التهاب و عفونت شدید درگیر هست. وقتی از آنها میپرسیم: «چرا زودتر مراجعه نکردید؟»، میگویند نمیدانستیم که همچین مکانی برای مراقبت و درمان تخصصی زخمهای دیابتی وجود دارد!
متأسفانه بعضیها هم اول روشهای خودسرانه دوست و فامیل را روی خود امتحان میکنند و زمانی که نتیجه نمیگیرند ناچار بهسراغ ما میآیند. زمانی که شاید دیگر دیر شده باشد یا میزان آسیب آنقدر زیاد شده که هزینهها و طول درمانشان بیشتر خواهد شد. اما خیلی از عزیزان هم که آموزش دیدهاند با مشاهده علائم اولیه زخم دیابتی در اسرع وقت مراجعه میکنند که فقط در یک جلسه وضعیت پاها مدیریت میشود و از بروز آسیبهای جدی جلوگیری خواهد شد.
«کلینیک زخم کات» مرکز تخصصی درمان انواع زخمهای حاد و مزمن در شهر اراک هست که یکی از خدمات آن آموزش پیشگیری و همچنین درمان زخم پای دیابتی در استان مرکزی است. کلینیک درمان زخم دیابتی زخم کات با حضور تیم تخصصی و با تجربه شامل پزشک متخصص داخلی و درمانگران تخصصی زخم و استومی اراک آماده خدمترسانی به مردم عزیز شهر اراک و مناطق مجاور است. ما با استفاده از روشهای نوین و تجهیزات پیشرفته روز دنیا در درمانگاه زخم و دیابت در اراک بهدنبال تسریع فرآیند درمان و کاهش عوارض زخمها هستیم.
سوالات متداول
۱. آیا درمان قطعی زخم پای دیابتی ممکن است؟
بله؛ درمان موفق نیازمند مراجعه بهموقع، تشخیص دقیق و استفاده از روشهای نوین درمانی است. تجربه ما در کلینیک زخم کات نشان داده که درصد بالایی از زخمهای دیابتی قابل درمان هستند و اصلاً نیازی به قطع عضو نخواهد بود.
۲. چرا برخی از زخمهای دیابتی منجر به قطع عضو میشوند؟
همانطورکه گفتیم اغلب زخمهای دیابتی بهطور قطعی درمان خواهند شد. کسانی در فرآیند درمان زخم دچار مشکل میشوند و ممکن است تا قطع عضو پیش بروند که دیر به ما مراجعه میکنند و زخم تا قسمتهای عمیق پیشروی کرده است و یا پیگیری و توجه مناسب در طول درمان را ندارند.
۳. چه زمانی باید به پزشک یا کلینیک زخم مراجعه کنم؟
در بالا علائم هشداردهنده زخم پای دیابتی را معرفی کردیم. با دیدن هر کدام از این علائم یا تغییرات غیرعادی بهتر است به درمانگاه زخم مراجعه کنید. برای راحتی شما امکان مشاوره تلفنی و آنلاین رایگان نیز وجود دارد تا درصورت بروز مشکل یا هر زخمی تنها با ارسال عکس، در اسرع وقت راهنمایی شوید.
۴. آیا امکان معاینه و درمان زخم دیابتی در منزل هم وجود دارد؟
بله؛ مراجعه حضوری در کلینیک زخم کات برای برخی بیماران بهدلیل ناتوانی حرکتی، سن بالا یا مسائل دیگر ممکن است دشوار باشد. بههمین منظور امکان ویزیت در منزل و پیگیری درمان وجود دارد.
نکته پایانی
شاید زخم پای دیابتی یک مشکل پیچیده باشد اما قابل پیشگیری و درمان است. کلید اصلی در تشخیص زودهنگام، درمان تخصصی، آموزش بیمار و استفاده از روشهای نوین است. درمان زخم پای دیابتی در اراک همراه با آموزش بیماران برای مراقبت در منزل و پیگیری مستمر تا بهبودی کامل، از اهداف اصلی ماست. اگر در بین عزیزان یا آشنایان خود شخصی را دارید که مبتلا به دیابت است این مطلب را به آن هدیه کنید؛ چرا که قطعاً به آموزشهای رایگان ما نیاز خواهد داشت. اگر هم خودتان دچار زخم دیابتی شدید میتوانید با ما تماس بگیرید بتوانیم شما را راهنمایی کنیم.
